ગુજરાત:
ગુજરાત સરકારનું હિંદુ સાથે આદિવાસી કાર્ડ, ગીરના માલધારીઓ ST માંથી OBC બનશે.
ગુજરાતમાં પાલિકા-પંચાયતની ચૂંટણી પહેલા મંગળવારે રાજ્ય સરકારે વિધાનસભામાં યુસીસી બિલ લાવીને હિંદુ કાર્ડ ખેલ્યું છે. સાથો સાથે નાણાં મંત્રી કનુ દેસાઈએ કરેલી જાહેરાતથી આદિવાસી કાર્ડ પણ ખેલ્યું છે. બજેટ મંજૂર કરાવવા માટેના વિનિયોગ વિધેયકને પસાર કરવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન રબારી માલધારી સમાજને ગંભીર રીતે અસર કરે તેવી જાહેરાત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે, ગીર, બરડા, આલેચ વિસ્તારના રબારી, ચારણ અને ભરવાડ જેવી માલધારી જ્ઞાતિના લોકો કે જેમને અનુસૂચિત જનજાતિ એટલે કે આદિવાસી ગણવામાં આવે છે તેમને હવે ઓબીસીમાં સમાવવા માટે ગુજરાત સરકારે કેન્દ્ર સરકારને દરખાસ્ત કરી છે.
ઘણાં સમયથી ગુજરાતના પૂર્વી પટ્ટીના આદિવાસી સમાજના લોકો ગીરના માલધારીઓને મળતા અનુસૂચિત જનજાતિના દરજ્જાનો વિરોધ કરી રહ્યા છે, ત્યારે સરકારે આ જાહેરાત કરી આદિવાસીઓને રીઝવવા પ્રયત્ન કર્યો છે. જો કેન્દ્ર સરકાર ગુજરાત સરકારના આ પ્રસ્તાવનો સ્વીકાર કરી લે તો, ગુજરાત સરકાર માત્ર એક જાહેરનામું બહાર પાડીને આ પરિવારોને આદિવાસીને બદલે ઓબીસીમાં સમાવિષ્ટ કરી શકે છે.
આ પગલાંને કારણે આ માલધારી સમુદાયના લોકોને રાજકીય, શૈક્ષણિક, સામાજિક અને આર્થિક રીતે નુક્સાની સહન કરવી પડી શકે છે. ગીરનો માલધારી સમાજ કેવી રીતે ગુજરાતમાં આદિવાસી ગણાયો કેન્દ્રમાં જવાહરલાલ નેહરૂ સરકારે 29 ઓક્ટોબર 1956ના જાહેરનામાં મુજબ ગીર બરડા અને આલેચના જંગલના નેસ વિસ્તારમાં રહેતા રબારી, ભરવાડ અને ચારણ જાતિને અનુસુચિત જનજાતિના હક્કો આપ્યા હતા. તેમની સામાજિક અને આર્થિક સ્થિતિને લઇને આ નિર્ણય કરાયો. તે પછી વર્ષ 1993માં ગુજરાતની ચીમનભાઈ પટેલ સરકારે મલકાણ પંચ રચીને 17,551 આવાં માલધારી પરિવારોની ઓળખ કરી તેમને અનુસૂચિત જનજાતિના દરજ્જાના વિગત દર્શક કાર્ડ આપ્યા હતા.
વિવાદ ક્યાં વકર્યો, તે પછી કયા ઘટનાક્રમ સર્જાયા
વર્ષ 2018માં તત્કાલીન રૂપાણી સરકાર સમયે આ વિવાદ સામે આવ્યો, જેમાં આદિવાસી સમુદાયના લોકોએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યા કે, જે લોકો ગીરમાં નથી વસતા તેવા લોકો ST અનામતનો લાભ મેળવે તે અયોગ્ય છે. સરકારે 2007 અને 2017માં કરેલાં પરિપત્રમાં એવી જોગવાઈ હતી કે ગીરના નેસડાનો વતની માલધારી અન્યત્ર સ્થાયી હોય તો પણ તેને અનામતનો લાભ આપવો. જો કે વિવાદ થતાં રૂપાણી સરકારે તે પરિપત્ર પાછા ખેંચ્યા અને ગીરના માલધારી તરીકે ST અનામતનો લાભ લેતાં તમામ લોકોના પ્રમાણપત્ર ચકાસવા જસ્ટિસ કારિયાની સમિતિ બનાવી હતી. તે પછી માલધારી સમાજે પણ આ નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો અને સરકારે વચગાળાના ઉપાય તરીકે હંગામી પ્રમાણપત્ર આપવાનો રસ્તો કાઢ્યો હતો.
મુખ્ય વાત શું છે?
ગુજરાત સરકારે વિધાનસભામાં જાહેરાત કરી છે કે ગીર, બરડા અને આલેચના જંગલ વિસ્તારમાં રહેતા માલધારીઓ (રબારી, ભરવાડ, ચારણ) જેમને અત્યાર સુધી આદિવાસી (ST) ગણવામાં આવતા હતા, તેમને હવે OBC (બક્ષીપંચ) માં સમાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારને દરખાસ્ત મોકલી છે.
આ નિર્ણય કેમ લેવાયો? (મુખ્ય કારણો)
આદિવાસી સમાજનો વિરોધ: પૂર્વી પટ્ટીના મૂળ આદિવાસીઓ વર્ષોથી વિરોધ કરતા હતા કે માલધારીઓને મળતો ST દરજ્જો અયોગ્ય છે અને તેના કારણે મૂળ આદિવાસીઓના હકો (નોકરી અને શિક્ષણમાં અનામત) છીનવાઈ રહ્યા છે.
વિવાદનું મૂળ: વર્ષ 1956માં જંગલના નેસ વિસ્તારમાં રહેતા અમુક માલધારીઓને જ STના હક્કો અપાયા હતા. પણ પાછળથી ઘણા લોકો જેઓ ત્યાં રહેતા ન હતા, તેઓ પણ ખોટી રીતે આ પ્રમાણપત્રોનો લાભ લેતા હોવાની ફરિયાદો ઉઠી હતી.
સરકારનો ઉકેલ: આ વિવાદને કાયમી શાંત કરવા માટે સરકારે હવે માલધારીઓને ST માંથી હટાવીને OBC કેટેગરીમાં મૂકવાની તૈયારી કરી છે.
આની તમારા સમાજ પર શું અસર પડશે?
૧. ST બેઠકો પર રક્ષણ: જો માલધારીઓને OBCમાં ખસેડવામાં આવે, તો ST કેટેગરીની અનામત બેઠકો અને સરકારી યોજનાઓનો લાભ માત્ર મૂળ આદિવાસીઓને જ મળશે.
૨. વિવાદનો અંત: નોકરીઓમાં ‘વચગાળાના પ્રમાણપત્રો’ ને કારણે જે ભરતીઓ અટકી જતી હતી અથવા વિવાદ થતો હતો, તેનો કાયમી રસ્તો નીકળશે.
૩. ચૂંટણી અને રાજનીતિ: આ પગલા દ્વારા સરકાર આદિવાસી સમાજની વર્ષો જૂની માંગણી પૂરી કરી તેમને રીઝવવા (ખુશ કરવા) માંગે છે.
હવે શું થશે?
રાજ્ય સરકારે આ પ્રસ્તાવ કેન્દ્ર સરકારને મોકલી આપ્યો છે. જો કેન્દ્ર સરકાર આ વાત માની લેશે, તો એક નવું જાહેરનામું બહાર પડશે અને ગીરના માલધારીઓ હવે આદિવાસી નહીં પણ OBC ગણાશે.
નોંધ: આ નિર્ણયથી આદિવાસી સમાજને પોતાની અનામત અને ઓળખ જાળવી રાખવામાં મોટી મદદ મળી શકે છે, જેની તેઓ લાંબા સમયથી લડત આપી રહ્યા હતા.